نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی ، گروه جامعه‌شناسی، واحد خلخال، دانشگاه آزاد اسلامی، خلخال، ایران

2 استادیار 'گروه جامعه شناسی گروه جامعه‌شناسی، واحد خلخال، دانشگاه آزاد اسلامی، خلخال، ایران

3 استادیار گروه فرهنگی - اجتماعی و قدرت نرم، دانشکده علوم انسانی و قدرت نرم، دانشگاه امام حسین (ع)، تهران، ایران

10.22034/rjnsq.2022.290697.1293

چکیده

قوم‌گرایی نوعی تلقی فرهنگی است که اعضا، ارزش‌ها و هنجارهـای خود را برتر می‌دانند و همچنین مخالفت فرهنگی و اجتماعی با دیگر گروه‌ها دارند که در چارچوب گسست‌های فرهنگی و اجـتماعـی مطالعه می‌شود. آذربایجان در تاریخ دیرین خود وحدت جغرافیایی- سیاسی و اجتماعی- فرهنگی مستمری با ایران‌زمین داشته و سراسر ایران ملک مشاع آذربایجان همچون سایر اقوام تشکیل‌دهنده‌ سرزمین ایران بوده است. در دهه‌های اخیر پدیده‌ی اجتماعی قوم‌گرایی با هدف ایجاد انشقاق در میان اقوام ایرانی، جزو سیاست‌های راهبردی قدرت‌های خارجی و همسایگان هم‌زبان است. کشورهای آمریکا، ترکیه، جمهوری آذربایجان، روسیه، رژیم صهیونیستی، برخی از کشورهای اروپایی و عربستان سعودی در شکل‌دهی حرکت‌های تجزیه‌طلبانه تـلاش می‌کنند. قوم‌ گرایی پدیده‌ای جدید در سیاست‌های قدرت‌های بزرگ استکباری است و ماهیت داخلی ندارد و یکپارچگی آذربایجان با ایران‌زمین در طول قرون متمادی نشان‌دهنده این امر است. در این تحقیق پدیده قوم‌گرایی بر پایه رویکرد کیفی و روش تاریخی مطالعه شده است.

کلیدواژه‌ها

  • احمدی، حمید (1387)؛ قومیت و قوم‌گرایی در ایران، افسانه و واقعیت، تهران: نشر نی.
  • ابوطالبی، علی، مقصودی، مجتبی (1378)؛ «دیدگاه‌هایی چند درباره یکپارچگی و وحدت ملی»، فصلنامه مطالعات ملی، س 22، ش 3، صص 188-175.
  • رئیس نیا، رحیم (1379)؛ پان‌ترکیسم، تهران: بنیاد دایرۀالمعارف اسلامی.
  • زمانی، محسن (1394)؛ «تکثرگرایی قومی راهی برای ایجاد وحدت و همبستگی ملی»، مجموعه مقالات همایش ملی گفتمان اعتدال، ایلام.
  • سیف‌الدینی، حسین (1397)؛ «درآمدی بر زمینه‌های مارکسیستی طرح «مسئله ملی» در ایران 1300-1358»، فصلنامه مطالعات ملی، س 19، ش 1، صص 56-35.
  • صادقی، مقصودعلی (1384)؛ صفویه در گستره ایران زمین (مجموعه مقالات)، تبریز: انتشارات ستوده.
  • صالحی امیری، سیدرضا (1398)؛ مدیریت منازعات قومی در ایران، تهران: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
  • طالبی و عیوضی (1394)؛ «هویت‌طلبی قومی در فضای مجازی»، برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، ش 16، 1394، صص 172-135.
  • طالع، هوشنگ (1386)؛ تاریخ تجزیه ایران، تهران: انتشارات سمرقند.
  • عبدی، عطاءالله و مقصودی، مجتبی (1392)؛ «همگرایی در آذربایجان»، فصلنامه مطالعات ملی، س 22، ش 3، صص 72-51.
  • عسگری، محمود (1384)؛ «قومیت‌های ایران و سیاست‌های آمریکا»، ماهنامه اطلاعات راهبردی، مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، س 3، ش 32. صص 127-87.
  • عزیزی، ستار (1385)؛ حمایت از اقلیت‌ها در حقوق بین‌الملل، همدان: انتشارات نور علم.
  • عنایت‌الله، رضا (1381)؛ «چگونه نام آذربایجان بر آن نهاده شد»، مجله‌ اطلاعات سیاسی- اقتصادی، ش 182-181. صص 25-4.
  • فولر، گراهام (1394)؛ قبله عالم؛ ژئوپلیتیک ایران، ترجمه عباس مخبر، تهران: نشر مرکز. چاپ هفتم.
  • کاظمی، احمد (1385)؛ پان‌ترکیسم و پان آذریسم؛ مبانی (اهداف و نتایج)، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات ابرار معاصر.
  • لاندو، جیکوب (1386)؛ پان‌ترکیسم سه قرن در تکاپوی الحاق، ترجمه حمید احمدی، تهران: انتشارات نی.
  • محمدی، شعبان و رضایی، احمد (1397)؛ «عوامل خارجی مؤثر بر قومی گرایی آذربایجان»، مطالعات اجتماعی اقوام، دوره 1، صص 97-77.
  • مقصودی، مجتبی (1380)؛ تحولات قومی در ایران، تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
  • نظامی، مریم و کاظمی، حجت (1390)؛ «زمینه‌های تاریخی شکل‌گیری بحران‌های قوم‌گرایی، محلی گرایی و بنیادگرایی در آسیای مرکزی»، فصلنامه مطالعات میان‌فرهنگی، ش 14، بهار 1390، صص 138-111.
  • نورانی، محمود و علی نیا، یاور (1394)؛ اقوام ایرانی و امنیت پایدار، بررسی و مطالعه تنگناها و چالش‌های قومی در ایران، تهران: دفتر تحقیقات کاربردی انتظامی.
  • نوربخش، یونس (1387)؛ «فرهنگ و قومیت، مدلی برای ارتباطات فرهنگی در ایران»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، س 1، ش 4. صص 78-67.
  • یوسفی، اصغر پور (1388)؛ «قوم مداری و اثر آن بر روابط بین قومی در ایران»، دانشنامه علوم اجتماعی دوره 1، ش 1، صص 144-126.
  • یونانسیان، ایساک (1397)؛ «رویدادی تلخ در تاریخ معاصر»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، 30/07/1397 شماره مسلسل: 244314، cgie.org.ir/fa/new.

روزنامه‌ها، شبکه‌های تلویزیونی و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی

  • پایگاه‌های اطلاع‌رسانی گونی نیوز، اویان نیوز، داک. آذ، آراز نیوز، پوبلیکا. آذ، جبهه اینفو، آنا خبر، ویکی لیکس، رسانی ترند، آپا و خبرگزاری‌های آذرتاج، اینترپرس جمهوری آذربایجان؛ 1400-1380.
  • شبکه‌های تلویزیونی لیدر، گوناز تی وی، آینس، ای تی وی، اوغوز تی وی جمهوری آذربایجان؛ 1400-1380.
  • نشریات، روزنامه‌های مطبوعاتی و اینترنتی؛ خلق، باکو خبر، پارالل، هفته ایچی، اکسپرس، مدراتور، باکوپست، ینی مساوات، اولایلار، آناتولی، آزادلیق، مرکز، جبهه‌ خلق، زرکالو، اوچ نقطه، آذربایجان، اؤیرنجی، شرق جمهوری آذربایجان؛ 1400-1380.
  • Gobineau J.A. (1980), Trois ans en Asie, Ed. A.M. Metalie. Paris
  • Gurr, T. and Scarritt, J.R. (1989) “Minorities at Risk: A Global Survey”. Human Rights Quarterly, 11(3): 375-405