نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیارگروه علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران

چکیده

هویت شناسنامه و اعتبار یک ملت است و از مجموعه‌‌ تعلقات مادی و معنوی شکل گرفته و در جریان‌‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، مذهبی، ملی و... ملت‌‌ها نقش‌‌ سازنده دارد. هویت ملی در جمهوری اسلامی، از عنصر هویتی ایرانی و اسلامی برای حفظ منافع ملی، استقلال، آزادی، عدالت اجتماعی، قدرت و امنیت ملی ایجاد شده است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی مؤلفه‌‌های هویت ایرانی ـ اسلامی در منظومه فکری مقام معظم رهبری در دفاع از باورها و ارزش‌‌های ملی در مقابل تهاجم فرهنگی است. در پژوهش حاضر از روش تحلیل محتوا استفاده شده  است. جامعه آماری پژوهش، کلیه‌ی بیانات مقام معظم رهبری درخصوص هویت ایرانی اسلامی از زمان رهبری معظم‌‌له بر جامعه اسلامی است. یافته‌‌ها نشان داد که در بیانات ایشان شاخص راهبردی هویت ایرانی با فراوانی 988 (9/57 درصد)، شاخص هدف زبان و ادبیات فارسی با تعداد 419 (4/42 درصد) بیشترین و میراث فرهنگی با تعداد 99 (10 درصد) کمترین فراوانی را داشته‌‌ است. شاخص راهبردی هویت اسلامی با فراوانی 719 (1/42 درصد)، شاخص هدف هویت رفتاری با تعداد 252 (35 درصد) بیشترین و هویت اعتقادی با تعداد 91 (7/12) کمترین فراوانی را داشته است.

کلیدواژه‌ها

-      قرآن کریم، سوره بقره، آیه 134.
-      قرآن کریم، سوره حجرات، آیه 13.
-      ابوالحسنی، رحیم (1387)؛ «مؤلفه‌‌های هویت ملی با رویکردی پژوهشی»، فصلنامه سیاست، (4).
-      احمدی، حمید (1383)؛ ایران: هویت، ملیت و قومیت، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
-      اسدپور، عهدیه؛ احمدی‌‌اهنک، کاظم (1395)؛ «بازنمایی هویت اسلامی ـ ایرانی در اندیشه‌‌های دفاعی امام خامنه‌‌ای»، پژوهش‌‌های اجتماعی اسلامی، 22 (4)، 69-33.
-      اکبری، حسین؛ عیوضی، محمدرحیم (1392)؛ «بررسی وضعیت و ابعاد سازنده هویت ملی»، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، 10، صص 59-33.
-      ایگلتون،تری (1386)؛ ایدهفرهنگ،ترجمهعلیادیب‌‌راد،تهران:انتشاراتحرفههنرمند.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار اساتید دانشگاه‌‌ها»، 15/05/1392.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار اساتید و اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها»، 13/07/1385.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار با جوانان استان اصفهان»، 12/08/1380.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار با دانشگاهیان سمنان»، 18/08/1385.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار با سفرا و مسؤولان وزارت امور خارجه»، 30/04/1397.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار با کارگزان نظام»، 22/03/1396.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار با نخبگان جوان»، 18/06/1386.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار جمعی از استادان، نخبگان و پژوهشگران دانشگاه‌‌ها»، 30/03/1397.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار جمعی از مردم مازندران»، 06/11/1388.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار دانشجویان»، 22/02/1382.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار دست‌اندرکاران ساخت ناوشکن جماران، 30/11/1388.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار رئیس جمهور و هیأت دولت دهم»، 23/04/1392.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار شاعران»، 21/04/1393.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار مردم شهرستان کازرون»، 16/02/1387.
-      بیانات مقام معظم رهبری «در دیدار مردم مریوان»، 26/02/1388.
-    جمالی، جواد (1391)؛ چالش‌‌های هویت ملی در عصر جهانی‌‌شدن: بررسی موردی ایران، پایان‌‌نامه کارشناسی‌ارشد علوم سیاسی، استاد راهنما: محمدرضا تاجیک، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
-      حیدری، محمد (1383)؛ هویت و امنیت ملی، مجموعه مقالات مبانی نظری هویت و بحران هویت، تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی.
-      خمینی، روح‌‌الله (1361)؛ صحیفه نور: مجموعه رهنمودهای حضرت امام خمینی (قدس سره)، تهران: فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-      ---------- (1365)؛ صحیفه نور،ج 11، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی ایران.
-      درویشی‌‌سه‌‌ثلانی، فرهاد؛ همتی، زهره (1392)؛ «هویت ایرانی ـ اسلامی، آماج قدرت نرم امریکا»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، 2(7)، 81-61.
-      دفتر حفظ و آثار نشر آثار حضرت آیت‌‌الله العظمی خامنه‌‌ای (وب‌‌سایت). http://farsi.khamenei.ir
-      سیاست‌‌های کلی جمعیت، پایگاه اطلاع‌‌رسانی مقام معظم رهبری، 30/02/1398.
-      شریعتی، علی (1361)؛ مجموعه‌ی آثار: (اسلام‌‌شناسی)، درس‌‌های دانشگاه مشهد، تهران: چاپخش.
-      طرفداری، منصور (1385)؛ »فراز و فرودهای هویت ایرانی ـ اسلامی (از آغاز تا تهاجم تیمور)»، تاریخ و تمدن اسلامی، 2(3)، 140-123.
-    علو‌‌ى‌‌مقدم، بهنام؛ داورپناه، زهرا (1393)؛ «تحلیل محتواى مؤلفه‌‌هاى هویت ملى در کتب آموزش زبان فرانسه دوره‌‌هاى راهنمایی، دبیرستان ـ پیش‌‌دانشگاه»، نوآوری‌‌های آموزشی، 13(52)، 140-117.اجتماعی(
-      قربانی، قدرت‌‌الله (1383)؛ «هویت ملی از دیدگاه استاد مطهری»، فصلنامه مطالعات ملی، 5(2)، 86-63.
-      قیصری، نورالله (1386)؛ روشنفکران ایران و هویت، تهران: تمدن ایرانی.
-      متقی، سمیرا؛ متقی، افشین؛ کرمی، علی، (1394)؛ «امنیت هویت و الگوی اسلامی ـ ایرانی توسعه»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، 12(43)، 100-83.
-      مجتهدزاده، پیروز (1384)؛ «دموکراسی و هویت ایرانی»، فصلنامه اطلاعات سیاسی ـ  اقتصادی، 20(6)، 222-221.
-      مرشدی‌‌زاده، علی؛ احمدلو، کاووس (1396)؛ «مؤلفه‌‌های هویت اسلامی و ایرانی در اندیشه آیت‌‌الله خامنه‌‌ای»، فصلنامه مطالعات ملی، 70، 18(2)، 76-63.
-    میرحیدری، مریم‌السادات؛ غفوری، محبوبه؛ بیچرانلو، عبدالله (1393)؛ «ارزیابی مؤلفه‌‌های هویت ایرانی ـ اسلامی و انقلابی در وب‌سایت‌‌های دانشگاه‌‌های دولتی تهران»، فرهنگدردانشگاهاسلامی، 4(2)،
198-179.
-      هویت اجتماعی (کتاب درسی علوم اجتماعی) پایه دوازدهم، دوره دوم متوسطه (1397)؛ سازمان پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزشی. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌‌های درسی ایران.
Smiht, P. (2010); "Globalization, citizenship and technology: the MAI meets the internet", Paper for the 41th annual convention of the international studies association, ios angeles, 14-18 March, p, 12-27.