نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار تاریخ پژوهشکده گیلان‌شناسی دانشگاه گیلان (نویسنده‌ مسئول).

10.22034/rjnsq.2022.329309.1365

چکیده

نهضت ‌‌جنگل در دوران هفت‌‌ساله و حتی طی یک صدسال اخیر همواره با اتهام‌‌های تجزیه‌طلبی، مرکزگریزی، تمرد از دولت مرکزی و نظایر آن مواجه بوده است. در سوی دیگر ماجرا، جنگلی‌‌ها در خاطراتشان و حتی در روزنامه ‌‌جنگل تلاش داشتند تا با ارائه دیدگاه‌‌های خود و اساسنامه‌هایی، خود را از این اتهام مُبرا نموده و جنبش را جریانی وطن‌‌گرا بخوانند. در پژوهش حاضر دلایل مطرح‌‌‌‌شدن اتهام تجزیه‌‌طلبی به جنگلی‌‌ها موردبررسی قرار می‌‌گیرد. در پژوهش حاضر با این پرسش محوری مواجهیم که؛ آیا جنگلی‌‌ها در مسیر هویت ملی گام برداشتند، یا تجزیه‌طلبی؟ با توجه به عملکرد، آراء و نظریات جنگلی‌‌ها در منابع و اسناد تاریخی، آیا اقدامات آن‌ها در مسیر هویت ملی تعریف شده و یا این‌‌که کارکردشان در مسیر گسست تاریخی ایران بوده است؟ یافته‌‌های پژوهش نشان می‌‌دهد جنگلی‌‌ها در طول دوران نهضت، به آرمان‌‌های خود که مبتنی بر استقلال ایران، وطن‌‌گرایی و مبارزه با بیگانگان بوده است، وفادار بوده‌‌اند. روش پژوهش پیش رو با استفاده از روش تاریخی، تحلیل محتوا و آرشیوی انجام می‌‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

  • آرشیو ملی، سازمان اسناد ملی، ش سند: 293002805.
  • آلیانی، شاهپور (1385)؛ نهضت جنگل و معین‌الرعایا، تهران: فرشید.
  • آنتونی دی اسمیت (1383)؛ ناسیونالیسم؛ نظریه، ایدئولوژی، تاریخ، ترجمه: منصور انصاری، تهران: انتشارات تمدن ایرانی.
  • اوسینکو، لئو (1395)؛ یادداشت‌‌های اوسینکو کنسول روسیه در رشت، ترجمه: افشین پرتو، تهران: نشر فرهنگ ایلیا.
  • بهار، ملک الشعرا (1371)؛ احزاب سیاسی در ایران، ج 1، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • بیات، کاوه (1369)؛ ایران و جنگ جهانی اول: اسناد وزارت داخله، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.
  • پرسیتس، مویسی (1392)؛ بلشویک‌ها و نهضت جنگل، ترجمه: حمید احمدی، تهران: نشر شیرازه.
  • پناهی، عباس (1396)؛ مأخذشناسی تحلیلی توصیفی جنبش جنگل، رشت: دانشگاه گیلان.
    • ---- (1398)؛ اسناد و عریضه‌های مردم گیلان در مجلس شورای ملی (دوره پهلوی اول)، رشت: انتشارات فرهنگ ایلیا.
  • جنگلی، اسماعیل (1357)؛ قیام جنگل، با مقدمه و کوشش اسماعیل رائین، تهران: جاویدان.
  • دانسترویل، لیون (1361)؛ خاطرات ژنرال ماژور دنسترویل، سرکوبگر جنگل، ترجمه: حسین انصاری با مقدمه علی دهباشی، تهران: کتاب فرزان.
  • دیلمی، پژمان (2019)؛ سیمای پنهان پوپولیست های رشت، برلین: نشر گردون.
  • دیلمی، پژمان (1379)؛ «عوام گرایان رشت: پان اسلامیزم و نقش دول مرکزی»، تورج اتابکی (ویراستار)، ایران در جنگ جهانی اول، آوردگاه ابر دولت‌ها، ترجمه حسن افشار، تهران: نشر ماهی.
  • درویش، سعدالدوله (1387)؛ خاطرات سعدالله‌‌خان درویش، رئیس مجاهدین نظامی جمعیت جنگل، به کوشش جهانگیر درویش، تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
    • رور، ویلهلم (1378)؛ سفرنامه بازرگان آلمانی، برگ‌های جنگل، ترجمه: معصومه رحیم زاده و احمد مهراد، گردآورنده ایرج افشار تهران: پژوهش فرزان روز.
  • -رواسانی، شاپور (1384)؛ اولین جمهوری شورایی در ایران (نهضت جنگل تهران: چاپش.
    • روح‌الامینی، محمود (1383)؛ گفتارهایی درباره هویت ملی در ایران، تدوین داوود میرمحمدی، تهران: تمدن ایرانی.
  • روزنامه جنگل (1396)؛ به کوشش هادی میرزانژاد موحد، رشت: انتشارات فرهنگ ایلیا.
  • سپهر، احمدعلی (1362)؛ ایران در جنگ اول، 1918-1914، تهران: انتشارات ادیب.
  • سایکس، سرپرسی (1380)؛ تاریخ ایران، ترجمه: سید محمدتقی، تهران: فخر داعی گیلانی.
    • شاکری، خسرو (1386)؛ میلاد زخم، ترجمه: شهریار خواجیان، تهران: اختر.
    • شیخ‌الاسلامی، جواد (1365)؛ افزایش نفوذ روس و انگلیس در ایران عصر قاجار، تهران: انتشارات کیهان.
  • عنایت، حمید (1398)؛ اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه: بها الدین خرمشاهی، تهران: انتشارات خوارزمی.
  • فرخ، مهدی (1348)؛ خاطرات‌ سیاسی‌ فرخ‌ (معتصم‌ السلطنه‌): شامل‌ تاریخ‌ پنجاه‌ساله‌ معاصر، تهران: جاویدان.
  • فخرایی، ابراهیم (1368)؛ سردار جنگل، چاپ دوازدهم، تهران: جاویدان.
    • کسمایی، احمد (1382)؛ یادداشت‌های احمد کسمایی از نهضت جنگل، گردآوری و تصحیح منوچهر هدایتی خوش‌کلام، رشت: کتیبه گیل.
    • کمره‌ای، سید محمد (1384)؛ روزنامه خاطرات سید محمد کمره‌ای، جلد اول، به کوشش محمدجواد مرادی نیا، تهران: اساطیر.
  • کوچک پور، صادق (1369)؛ نهضت جنگل و اوضاع فرهنگی و اجتماعی گیلان و قزوین، به کوشش محمدتقی میر ابوالقاسمی، رشت: گیلکان.
  • کریم حدیثی، علی (1393)؛ «استقلال و حفظ هویت ملی در بررسی تحلیل محتوای روزنامه جنگل ارگان جنبش میرزاکوچک‌‌خان»، فصلنامه مطالعات ملی، سال پانزدهم، شماره 3، 179-205.
  • کسروی، احمد (1384)؛ تاریخ هجده‌ساله آذربایجان، تهران: امیرکبیر.
  • کشاورز، فتح‌‌الله (1371)؛ نهضت جنگل (اسناد محرمانه و گزارش‌‌ها تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.
  • کیافر، سید نوری (1382)؛ «‌اوضاع ایران و جهان در آستانه ظهور نهضت جنگل ‌»‌، مجموعه مقاله‌های همایش بازشناسی نهضت جنگل، شورای اسلامی رشت: انتشارات شهر باران، 122-144.
    • گیلک، محمدعلی (1371)؛ تاریخ انقلاب جنگل، رشت: نشر گیلکان.
    • مهرنوش، صادق (1400)؛ تاریخ جنگل، تهران: نشر شیرازه.
  • میرزاصالح، غلامحسین (1369)؛ جنبش میرزا کوچک‌‌خان بنا بر گزارش‌‌های سفارت انگلیس، تهران: تاریخ ایران.
  • میلر، دیوید (1383)؛ ملیت، ترجمه: داود غرایاق زندی، تهران: تمدن ایرانی.
  • مدنی، میراحمد (1377)؛ جنبش جنگل و میرزا کوچک خان، به کوشش سید محمدتقی میر ابوالقاسمی، تهران: سلسله انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  • مصدق، محمد (1367)؛ خاطرات و تألمات دکتر محمد مصدق، تهران: علمی.
  • هدایت، مهدی‌قلی (مخبرالسلطنه) (1375)؛ خاطرات و خطرات؛ توشه‌ای از تاریخ شش پادشاه و گوشه‌ای از دوره زندگی من، چ‌پنجم تهران: زوار.

یقیکیان، گریگور (1363)؛ شوروی و جنبش جنگل یادداشت‌های یک شاهد عینی، به کوشش برزویه دهگان، تهران: انتشارات نوین.