نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای تخصصی فلسفه، استادیار و عضو هیئت‌علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

10.22034/rjnsq.2022.321961.1343

چکیده

الگوهای مختلفی در مدیریت جوامع دارای تنوع قومی وجود دارد. یکی از این الگوها پلورالیسم قومی است. بنابر اصول این الگو داشته‌‌های فرهنگی کلیه اقوام اعم از هنجارها، ارزش‌‌ها، سنت‌ها و آداب‌ورسوم بهره‌‌ای از حقانیت داشته؛ ازاین‌رو باید در راستای آزادی، حفظ و حتی ترویج آن‌ها گام برداشت. ازآنجاکه بسترها و زمینه‌‌های فکری، اجتماعی و سیاسی در خلق بسیاری از نظریه‌‌ها و الگوهای علمی در حوزه علوم انسانی دخیل بوده بومی‌سازی آن‌ها نیازمند نقد و ارزیابی در بستر مبانی اندیشه‌‌ای جوامع است. بر این اساس سؤال اصلی پژوهش این‌‌گونه بیان می‌‌شود که این الگو با توجه به مبانی فکری نظام ج.ا.ا که بر پایه عقلانیت و اسلامیت استوار است چگونه ارزیابی می‌‌شود؟ نتایج بررسی صورت گرفته که با روش کیفی و محصول انتقادی و استفاده از داده‌‌های برهانی و منابع اسلامی انجام پذیرفته چنین است که اصل «تنوع در جوامع» و ازجمله‌ی آن «تنوع قومی» به لحاظ هستی‌‌شناختی موردپذیرش «ادله عقلی» و «آموزه‌‌های اسلامی» بوده و به غیر از مواردی خاص نسبت به بسیاری از سنت‌‌های قومی رویکرد تقابلی ندارند؛ بنابراین مخالفتی با این سطحِ الگوی پلورالیسم قومی وجود ندارد؛ اما دیدگاه پلورالیستی زمینه ایجاد و تشدید تعصب‌‌های قومی در جوامع را فراهم می‌‌سازد که این امر با مبانی مذکور در تقابل است. عدم ارزش‌‌گذاری فرهنگ اقوام، تسلسل باطل اصالت تکثر، تفاوت نفی برتری‌جویی قومی در پلورالیسم با اسلام و تفاوت جامعه آرمانی اسلامی با جامعه آرمانی پلورالیستی قومی از دیگر قضایای تخالفی این دیدگاه با ادله عقلی و آموزه‌‌های اسلامی است.

کلیدواژه‌ها

  • آرون، ریمون (1396)؛ مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی، ترجمه باقر پرهام، تهران: علمی فرهنگی.
  • ابن حیون، نعمان بن محمد مغربى (1385 ق)؛ دعائم الإسلام، قم: موسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
  • ادونس، لرنر (2002 م)؛ فرهنگ آکسفورد، تهران: انتشارات معرفت و زبان‏آموز.
  • جواد، على (1970 م)؛ المفصل فى تاریخ العرب قبل الاسلام، چاپ اول، بیروت: دارالعلم للملایین.
  • حرعاملى، محمد بن حسن (‏1409 ق‏)؛ وسائل الشیعه، قم‏: مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏.
  • رشاد و دیگران (1375)؛ «پلورالیسم و فرهنگ»، نامه‌‌ی فرهنگ، شماره 24، صص 14-24.
  • شکیبا، احمد (1394)؛ بررسی اقلیت‌‌های قومی، دینی و مذهبی با تأکید بر جامعه ایران، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشکده اطلاعات.
  • صادقی تهرانی، محمد، (1366 ش)؛ البلاغ فی التفسیر القرآن بالقرآن، تهران: مکتبه محمدالصادقی الطهرانی.
  • صدری‌‌افشار، غلامحسین و حکمی نسرین، نسترن (1389)؛ فرهنگ‌نامه فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1362)؛ المیزان، قم: انتشارات اسلامی.
  • ---- (1374)؛ المیزان، ترجمه سیدمحمد باقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • طلائی، مرتضی؛ شاه‌‌طلبی، بدری؛ رشیدپور، علی؛ شریفی، سعید (1392)؛ امنیت فرهنگی، اصفهان: دانشگاه آزاد واحد خوراسگان.
  • فاضلی، مهسا (1384)؛ «مواجهه قرآن با فرهنگ‌‌های عصر نزول»، پژوهش‌‌های قرآنی، دوره 11، شماره 42 و 43 ویژه نامه ترجمه قرآن، صص 227-263.
  • کلینى، محمد بن یعقوب (‏1381)؛ ‏بهشت کافى/ ترجمه روضه کافى، ‏مترجم: آژیر، حمید رضا، قم‏: انتشارات سرور.
  • متقی هندی علاءالدین علی بن حسام (1419)؛ کنزل العمال، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  • مدرسی، یحیی (1384)؛ «پلورالیسم قومی-زبانی و هویت ملی»، نامه انسان‌‌شناسی، سال چهارم شماره 7، صص 129-146.
  • مطهری، مرتضی (1382 ش)؛ مجموعه آثار استاد شهید مطهری، قم: انتشارات صدرا.
  • معین، محمد (1386)؛ فرهنگ فارسی، جلد اول و سوم تهران: انتشارات امیرکبیر. چاپ دوازدهم.
  • مکارم شیرازی، ناصر، (1379 ش)؛ تفسیر نمونه، تهران: انتشارات دارالکتاب اسلامیه.
  • ---- (1377)؛ اخلاق در قرآن، ‏قم‏: نشر مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع).
  • Cashmore,Ellis (2004); Dictionary of Race and Ethnic. Routledge.
  • Van den Berghe, P.L. (1987); Race And Racism: A Comparative Perspective, 2th ed, New York, John Wiley.
  • Yinger, J.M (1985); Assimilation in the United States. (Washington, DC:Urban Institute Press).