نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

10.22034/rjnsq.2022.302160.1316

چکیده

رابطه سنت و تجدد، مبحث پردامنه‌ای است که در بسیاری از رشته‌ها ازجمله هنر معماری به‌عنوان عرصه مهم تجلی هویت فرهنگی، موردتوجه واقع شده است. سنت‌گرایی به‌عنوان یکی از مکاتب فکری سده بیستم که داعیه احیای سنت و نجات بشر را دارد توانسته است در درک مفاهیم معماری گذشته گام‌های مؤثری بردارد؛ اما نتوانسته است استفاده مؤثر از دیدگاه‌های سنتی بی‌زمان را در جریان معماری امروز نهادینه کند. مقاله‌ی حاضر درصدد پی‌جویی علل این امر است و سعی دارد با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با مراجعه به مکتوبات سنت‌گرایان و سایر متون مرتبط، نسبت به نتایج عملی و نقش اندیشه و گفتمان سنت‌گرایی در معماری امروز شناخت حاصل کند. یافته‌ها حاکی از آن است که انقطاع تفکر سنتی از زبان کاربردی امروزی، همچنین نوع رویکرد سنت‌گرایان به تاریخ و انسان و عدم توجه به نقد درونی نه‌تنها سبب شده است تا کاربرد مبانی سنت‌گرایی در عمل دشوار گردد، بلکه در بروز چالش سنت در معماری معاصر تأثیرگذار بوده است. درنتیجه برای هویت‌جویی از مسیر سنت‌گرایی، بازاندیشی در تمایزسازی و مرزبندی‌های افراطی که مفاهیم سنت را از متن زندگی خارج ساخته، ضروری می‌نماید. در عرصه معماری توجه بیشتر به نگاه ساختاری به‌جای نگاه‌های شکلی یا معناییِ صرف، آگاهی از دیدگاه‌های غیر سنتی و پرهیز از عمل‌گرایی مفرط می‌تواند به تحقق معماری اصیل و هویت‌مند یاری رساند

کلیدواژه‌ها

  • قرآن کریم.
  • الدمدو، هری کنت (1389)؛ سنت‌گرایی دین در پرتو فلسفه جاودان، ترجمه رضا کورنگ بهشتی، چاپ دوم، تهران: حکمت.
  • امامی جمعه، مهدی؛ طالبی، زهرا (1391)؛ «سنت و سنت‌گرایی از دیدگاه فریتیوف شوان و دکتر سید حسین نصر»، الهیات تطبیقی، ش 7، صص 56ـ37.
  • امینی آحور، ‌سعید؛ طوفان، سحر؛ بلیلان اصل، لیدا‌ (1400)؛ «بازنمود چالش‌های فرهنگی در آثار معماری پساانقلاب اسلامی در ایران (مطالعه موردی: بناهای عمومی شهر تهران)»، مطالعات ملی، س 22، ش 2، صص 149-135.
  • پورمند، حسن علی؛ خزایی، محمد (1384)؛ «تجلی سنت در معماری امروز»، مطالعات هنر اسلامی، س 1، ش 2، صص 68-51.
  • جاودان، محمد (1392)؛ «تحلیل و بررسی اصطلاح سنت در نظر سنت‌گرایان»، اندیشه نوین دینی، دوره 9، ش 32، صص 192ـ173.
  • جوادی آملی، عبدالله (1389)؛ انسان از آغاز تا انجام، قم: اسراء.
  • حجت، عیسی (1391)؛ سنت و بدعت در آموزش معماری، تهران: دانشگاه تهران.
  • ----- (1394)؛ «سنت سنت‌گرایان و سنت‌گرایی معماران»، هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، س 20، ش 1، صص 16ـ5.
  • حمزه‌نژاد، مهدی؛ رادمهر، مهسا (1396)؛ «تحلیل اصول فضایی و الگوگزینی بهینه در معماری الگوگرایی معاصر ایران، بررسی موردی: سازمان میراث فرهنگی کشور، حسین امانت»، مطالعات معماری ایران، دوره 6، ش 11، صص 168ـ145.
  • خاکی قراملکی، محمدرضا (1390)؛ گفتمان تجدد، قم: کتاب فردا.
  • خندقی، جواد امین؛ موسوی گیلانی، سیدرضی (1394)؛ «نقد دیدگاه سنت‌گرایان در باب هنر سنتی، هنر مقدس و هنر دینی»، معرفت ادیان، س 6، ش 3، صص 128ـ107.
  • راغب‌اصفهانی (۱۳۸۳)؛ ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ ‌القرآن، مترجم: غلامرضا خسروی‌حسینی، ‏تهران‌‏: المکتبه‌المرتضویه لاحیاء آثارالجعفریه.
  • سجویک، مارک (1391)؛ «سنت‌گرایی؛ حرکتی بر خلاف جریان»، مترجم: الهام ربیعی، کتاب ماه علوم اجتماعی، ش 49 و 50، صص 92ـ88.
  • سوزنچی، حسین (1382)؛ «جمع سنت و تجدد از دیدگاه استاد مطهری»، در: خرد جاویدان: مجموعه مقالات همایش نقد تجدد از دیدگاه سنت‌گرایان معاصر، تهران: دانشگاه تهران، صص 346ـ331.
  • شوان، فریتیوف (1393)؛ چکیده مابعدالطبیعه جامع، مترجم: رضا کورنگ بهشتی و فاطمه صانعی، تهران: حکمت.
  • قمی اویلی، محمد (1396)؛ «بررسی و نقد دیدگاه‌های سید حسین نصر درباره علم اسلامی»، اسفار، س 3، ش 6، صص 209ـ187.
  • قیومی بیدهندی، مهرداد (1389)؛ «بازنگری در رابطه میان هنر و عرفان اسلامی بر مبنای شواهد تاریخی»، تاریخ و تمدن اسلامی، ش 12، صص 194ـ175.
  • گنون، رنه (1361)؛ سیطره کمیت و علائم آخر زمان، مترجم: علی‌محمد کاردان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  • ----- (1388)؛ بحران دنیای متجدد، مترجم: حسن عزیزی، چاپ دوم، تهران: حکمت.
  • لگنهاوزن، محمد (1386)؛ «چرا سنت‌گرا نیستم»، مترجم: منصور نصیری، خردنامه همشهری، ش 15، صص 17ـ14.
  • مددپور، محمد (1389)؛ خودآگاهی تاریخی، ج 1 و ج 2. چاپ چهارم، تهران: مؤسسه فرهنگی منادی تربیت.
  • معماریان، غلامحسین (1390)؛ سیری در مبانی نظری معماری، چاپ پنجم، تهران: سروش دانش.
  • معین‌الدینی، محمد (1399)؛ «نقد مفهوم سالک/ عارف ـ هنرمند از دیدگاه سنت‌گرایان بر اساس مطالعات تاریخ اجتماعی»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، س 10، ش 1، صص 295ـ275.
  • منصوری، سیدامیر؛ تیموری، محمود (1392)؛‌ نقد آرای سنت‌گرایان معاصر در زمینه هنر و معماری اسلامی با تکیه بر مفهوم سنت در تعریف معماری اسلامی، فیروزه اسلام، س 1، ش 1، صص 68ـ53.
  • مهدوی، منصور؛ پارسانیا، حمید (1391)؛ «ارزیابی حکمت خالده»، معرفت فلسفی، س 9، ش 3، صص 124ـ101.
  • نصر، سیدحسین (1379)؛ انسان طبیعت، مترجم: عبدالرحیم گواهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  • ----- (1381)؛ «سنت، هنر، معنویت»، مترجم: امیر مازیار، سروش اندیشه، س 1، ش 2، صص 73ـ58.
  • ----- (1383)؛ اسلام و تنگناهای انسان متجدد، مترجم: انشاءالله رحمتی، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
  • ----- (1385)؛ معرفت و معنویت (چاپ سوم)، مترجم: انشاءالله رحمتی، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
  • نصری، قدیر (1383)؛ «هویت قدسی: تأملی در رهیافت هویت‌شناختی سیدحسین نصر»، مطالعات ملی، س 5، ش 2، صص 62ـ43.
  • نقره‌کار، عبدالحمید (1397)؛ پنج رساله در حکمت هنر، معماری و شهرسازی اسلامی، قزوین: انتشارات جهاد دانشگاهی.
  • نقره‌کار، عبدالحمید؛ رئیسی، محمدمنان (1391)؛ «تحقق‌پذیری هویت اسلامی در آثار معماری»، مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دوره 2، ش 7، صص 12ـ5.
  • نقی‌زاده، محمد (1385)؛ شهرسازی و معماری اسلامی (مبانی نظری)، اصفهان: راهیان.