نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای معماری، استادیار گروه معماری دانشگاه صنعتی نوشیروانی، بابل، ایران

چکیده

معماری ملی تاریخی یکی از مؤلفه‌های مهم میراث فرهنگی و از عناصر مهم هویت‌ساز ملی است. یکی از وظایف سیستم‌های تعلیم و تربیت، آموزش این میراث با ارزش فرهنگی ملی به دانش‌آموزان است. این پژوهش با هدف بررسی کمّی و کیفی حضور آثار معماری ملی تاریخی ایران در کتاب‌های درسی دوره‌ی ابتدایی با روش تحلیل محتوا انجام‌ شده است. جامعه‌ی آماری، کلیه کتاب‌های درسی چهارساله‌ی اول دوره‌ی ابتدایی کشور بوده است. نتایج پژوهش نشان از توزیع نامتناسب معماری ملی تاریخی در کتاب‌های درسی دارد؛ به‌گونه‌ای که در بعضی پایه‌ها بیشتر و در بعضی کمتر به این موضوع پرداخته شده است. همچنین، تصاویر موجود اغلب بدون ذکر نام و مشخصات بناها بوده‌اند. در برخی از تصاویر نیز ارتباط تصاویر با موضوع درسی به‌درستی تبیین نشده است و این موضوع می‌تواند منجربه گذر از این تصاویر و عدم استفاده از محتوای آموزشی آن‌ها شود. استفاده از متخصصان، برای دسته‌بندی جامع، از تمامی کاربری‌های مختلف بناهای معماری ملی تاریخی و توزیع متناسب این موارد در کتاب‌های درسی همه‌ی پایه‌های تحصیلی نیز توصیه می‌شود.

کلیدواژه‌ها

  • _ اخترکاوان، مهدی؛ فلاحی، سلوا (۱۳۹۲)؛ «بررسی نقش استفاده مجدد از بناهای تاریخی در توسعه‌ی پایدار و هویت مکانی و اجتماعی»، اولین کنفرانس معماری و فضاهای شهری پایدار، مشهد.

    • ایشانی، طاهره؛ حاجی حسین، منیژه (1396)؛ «نقش کتاب فارسی بخوانیم دوره ابتدایی در هویت ملی»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی ، سال 18، شماره 2، صص 132ـ115.
    • پاشایی کمالی، فرشته؛ کهنمویی، ناهید (۱۳۸۴)؛ «اهمیت و نحوه‌ی مستندنگاری در بناها و بافت‌های تاریخی»، همایش ملی استحکام‌بخشی ساختمان‌های بنایی غیرمسلح و بناهای تاریخی شیراز.
    • پناهی توانا، صادق؛ معروفی، یحیی (1395)؛ «جایگاه مؤلفه‌های هویت فرهنگی در کتاب‌های ادبیات فارسی»، نشریه پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، سال 13، شماره 23، صص 101ـ89.
    • پورشکری، علیرضا؛ شریفیان، فریدون؛ نصراصفهانی، احمدرضا (1399)؛ «تحلیل محتوای کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی دوره اول متوسطه: براساس مؤلفه‌های میراث فرهنگی»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی، سال 21، شماره 1، صص 46ـ27.
    • توسلی، غلامعباس؛ قاسمی، یارمحمد (1383)؛ «هویت‌های جمعی و جهانی‌شدن»، نامه علوم اجتماعی، شماره 24، صص 26ـ1.
    • جدیدی محمدآبادی، اکبر (1394)؛ «تحلیل محتوای کتاب‌های درسی فارسی و علوم اجتماعی پایه ششم ابتدایی از حیث توجه به هویت ملی بر محور استانداردهای مصوب»، فصلنامه‌ی پژوهش در یادگیری آموزشگاهی، سال 3، شماره 11، صص 48ـ41.
    • جعفرزاده‌پور، فروزنده (1389)؛ «کتاب‌های درسی و هویت ملی»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی، سال 11، شماره 2، صص 54ـ31.
    • حاجیانی،ابراهیم (1379)؛ «تحلیل جامعه‌شناختی هویت ملی در ایران و طرح چند فرضیه»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی، شماره 5، صص 228ـ193.
    • حافظ‌نیا، محمدرضا (1382)؛ «قابلیت‌های میراث فرهنگی ترکمنستان در شکل‌دهی به هویت ملی»، فصلنامه‌ی مدرس، دوره 7، شماره 2، صص 124ـ109.
    • خدابخشیان، مریم (1391)؛ «بررسی محتوای کتب درسی سه سال آخر دوره ابتدایی سال تحصیلی 90ـ89 براساس مؤلفه‌های میراث فرهنگی»، حمیدرضا رضازاده و مهشید ایزدی (اساتید راهنما و مشاور)، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
    • دریایی، نازیلا (۱۳۹۵)؛ «اخلاق و میراث فرهنگی»، فصلنامه‌ی اخلاق در علم و فناوری، سال ۱، شماره ۲، صص 28ـ19.
    • رضایی، احمد؛ منصوری، سیروس؛ عابدینی، میمنت (۱۳۹۰)؛ «جایگاه برنامه درسی دانشگاهی در تقویت هویت ملی دانشجویان»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی، سال ۱۲، شماره ۱، صص 71ـ53.
    • زاویه، سعید؛ عزیزی، سیده مهدیه (1392)؛ «تصاویر کتاب‌های درسی و رابطه آن‌ها با هویت ملی و دینی»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی، سال 14، شماره 4، صص 140ـ121.
    • سرمد، غلامعلی (1372)؛ «تعلیم و تربیت انتقال میراث فرهنگی به نسل جوان»، ماهنامه تربیت، سال 9، شماره 1، صص 10ـ6.
    • صادق‌زاده، رقیه؛ منادی، مرتضی (1387)؛ «جایگاه نمادهای هویت ملی در کتاب‌های درسی ادبیات فارسی و تاریخ دوره متوسطه»، فصلنامه‌ی نوآوری‌های آموزشی، سال 7، شماره 27، صص 136ـ125.
    • صالحی عمران، ابراهیم؛ عابدینی، میمنت؛ منصوری، سیروس (1397)؛ «تحلیل محتوای کیفی کتاب‌های درسی دوره‌ی ابتدایی برمبنای مؤلفه‌های میراث فرهنگی»، فصلنامه‌ی مطالعات توسعه‌ی اجتماعی فرهنگی، دوره 7، شماره 1، صص 36ـ9.
    • صالحی عمران، ابراهیم؛ شکیبابیان، طناز (1386)؛ «بررسی میزان توجه به مؤلفه‌های هویت ملی در کتاب‌های درسی دوره آموزش ابتدایی»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی، سال 8، شماره 1، صص 85ـ63.
    • صلواتی، پرستو؛ ملکی، حسن؛ سهرابی، فاطمه (1399)؛ «تحلیل محتوای کتاب مطالعات اجتماعی دوره اول دبیرستان براساس شاخص‌های محتوایی برنامه درسی ملی»، نشریه پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، سال 17، شماره 37، صص 187ـ178.
    • صمدی، یونس (1382)؛ میراث فرهنگی در حقوق داخلی و بین‌الملل، تهران: انتشارات و تولیدات فرهنگی کشور سازمان میراث فرهنگی.
    • عباس‌زاده، مظفر؛ مرادی، اصغرمحمد؛ سلطان احمدی، الناز (۱۳۹۴)؛ «نقش ارزش‌های میراث معماری و شهری در توسعه‌ی گردشگری فرهنگی»، فصلنامه‌ی مطالعات شهری، شماره ۱۴، صص 90ـ77.
    • فردانش، فرزین (1393)؛ «مدیریت و حفاظت میراث جهانی در آموزش دانشگاهی»، نشریه صفه، شماره ۶۴، صص 100ـ95.
    • گوتک، جرالد ال (1395)؛ مکاتب فلسفی و آرای تربیتی، ترجمه: محمدجعفر پاک‌سرشت، تهران: انتشارات سمت.
    • لقمان‌نیا، مهدی؛ خامسان، احمد (1389)؛ «جایگاه هویت ملی در نظام آموزش‌وپرورش ایران»، فصلنامه‌ی تحقیقات فرهنگی، دوره 3، شماره 2، صص 171ـ141.
    • محمودی، سیروس (1398)؛ «بررسی وضعیت مؤلفه‌های هویت ملی در کتاب‌های درسی پایه دوازدهم»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی، سال 20، شماره 2، صص 76ـ61.
    • ملکی، حسن (1388)؛ برنامه‌ریزی درسی راهنمای عمل، مشهد: انتشارات پیام اندیشه.
    • موسوی، میثم (1399)؛ «تحلیل محتوای مقایسه‌ای مؤلفه‌های هویت‌بخش ملی در کتاب‌های فارسی؛ دوره ابتدایی ایران و کتاب‌های دری صنف ابتدایی افغانستان»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی، سال 21، شماره 4، صص 66ـ47.
    • نجارنهاوندی، مریم؛ قربانعلی‌زاده، مژده (1393)؛ «تحلیلی بر هویت ملی در کتب درسی»، فصلنامه پژوهش‌های تربیتی، شماره 29، صص 101ـ79.
    • T. (2016);"Necessity of cultural historical education in social studies teaching", Creative education, 7(03), p 396.
    • Ocampo, M.C.B., & Delgado, P.I. (2014);"Basic education and cultural heritage: prospects and challenges", International journal of humanities and social science, 4(9), pp 201-209.