نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی(ره)

2 استاد گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی(ره)

3 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد

4 دانشیار گروه فلسفه، دانشکده الهیات و علوم انسانی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)

چکیده

پژوهش حاضر با هدف معرفی هویت دینی انسان و تبیین پیشبایستهایطراحی برنامه درسی مختص به آن انجام گردید. روش پژوهش تحلیلیـ استنباطی و منبع اصلی آن، تفسیر گرانقدر المیزان بود، هرچند از نظرات اختصاصی گروه نویسندگان نیز استفاده شد. نتایج نشان داد که انسان فطرتاً هویتیالهیوتوحیدی دارد و مظهر حقیقی شناخت، تکوین و تعالی آن عبودیت است. عبودیت شایسته نیز توأم با خضوع و خلوص بوده و تسلیمصرفشدندربرابرارادهخدا ورضایاوست. اتخاذایننگاهتوانست سه پیشبایست بینشی، گرایشی و کنشیرا جهت طراحیبرنامهدرسیمختص به آن، ‌که همان برنامه درسی هویت‌بخش دینی استترسیم کند. بر این اساس، برنامه درسی باید بکوشد تا دانشآموز را به شناختخدادروجوهمختلف، شناختنفسامارهومسیرهایرشددهندهآن، شناختشیطانواغواگریاو، تفکردرآفرینشونشانههایخدا، شناختروزحساب،ملاقاتباخدا، انقطاعالیالله، حبّفیالله، تضرعبهدرگاهخدا، گردننهادندربرابرامرونهیالهی، ذکروتسبیح، شکرگزاری، اقامهنماز و دعا دعوت کند وجذب و ماندگار گرداند و از این طریق منتظر تعالی رفتارهای فردی و اجتماعی او باشد.

کلیدواژه‌ها

-      قرآن کریم
-      ابن‌بابویه، محمد بن علی (1389)؛ عُیونُأخْبارِالرّضا، ترجمه محمدصالح بن محمدباقر قزوینی، قم: مسجد مقدس جمکران.
-      احدی، حسن؛ جمهری، فرهاد (1394)؛ روانشناسیرشد: نوجوانی،بزرگسالی (جوانی،میانسالیوپیری)، تهران: آینده درخشان.
-      احمدی‌زاده، نیلوفر (1394)؛ مبانی نظری عبودیت و بندگی در قرآن و حدیث، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد مؤسسه آموزش عالی باختر ایلام.
-      الفراهیدی، خلیل بن احمد (1409 ق)؛ کتاب العین، قم: دار الهجره.
-      الهی‌قمشه‌ای، حسین (1377)؛ سمینارهویتایرانیدرقرنبیستم، تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
-    اهداف دوره‌های تحصیلی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران (1397)؛ مصوب نهصد و پنجاه و دومین جلسه شورای عالی آموزش‌وپرورش، تهران: شورای عالی آموزش‌وپرورش.
-      برزگر، ابراهیم (1389)؛ «ساختار فهم اندیشه سیاسی اسلام»، دوفصلنامه دانش سیاسی، س6، ش 2، صص 72-43.
-      پناهیان، علیرضا (1394)؛ نگاهی به رابطه عبد و مولا، تهران: بیان معنوی.
-      تحریری، محمدباقر (1398)؛ انسان و گستره حقوق بندگی: شرحرسالهحقوقامامسجاد(ع)، قم: بوستان کتاب.
-      جوادی‌آملی، عبدالله (1388)؛ حقوتکلیفدراسلام، محقق مصطفی خلیلی، قم: اسراء.
-      راهنمایبرنامهدرسیقرآنوتعلیماتدینیدورههایراهنماییتحصیلی،متوسطهوپیش‌دانشگاهی (1390)؛ تهران: دبیرخانه شورای عالی آموزش‌وپرورش.
-      رجبی، محمود (1395)؛ انسانشناسی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
-      روشنایی، علیرضا (1396)؛ بررسی چ های هویت دینی در بین نوجوانان، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی.
-      ساداتی، انسیه (1390)؛ تأثیر مادری در شکلگیری هویت دینی دختران نوجوان، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.
-      سجادی، ابراهیم (1390)؛ «قرآن و ارزش اخلاقی عواطف و احساسات»، فصلنامه پژوهشهای قرآنی، س 17، ش 4، صص 43-20.
-      سندمبانینظریتحولبنیادیندرنظامتعلیموتربیترسمیوعمومیجمهوریاسلامیایران (1390)؛ تهران: شورای عالی آموزش‌وپرورش.
-      سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن (1404 ق)؛ الدرالمنثورفیالتفسیربالمأثور، قم: مکتبه‌ آیت‌الله المرعشی النجفی(ره).
-      صفایی‌حائری، علی (1390)؛ مسئولیت و سازندگی، ج 1، قم: لیله القدر.
-      طاهرزاده، اصغر (1398)؛ معنی بندگی حقیقی، اصفهان: گروه فرهنگی میزان.
-    طباطبائی، محمدحسین (1385)؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، جلدهای 1-2-4-6-8-10-11-13-14-15-16-17-18-19-20، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه.
-      علوی، حمیدرضا (1399)؛ برداشتی از هویت دینی انسان مورد نظر قرآن، مصاحبه انجام شده با محقق [حسن نجفی] در 29/04/1399.
-      فضلی، رخساره (1398)؛ «شکل‌گیری و تکوین هویت کودکان در دوره پیش‌دبستان»،فصلنامه رشد آموزش پیشدبستانی، س 11، ش 1، صص 8-6.
-      قاسم‌زاده، حبیب‌الله (1378)؛ شناختوعاطفه، تهران: فرهنگان.
-      کلینی، محمدبن‌یعقوب (1369)؛ اصولکافی، تهران: علمیه اسلامیه.
-      مجلسی، محمدباقر (1403ق)؛ بحارالانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.
-      مصباح‌یزدی، محمدتقی (1393)؛ «جلوه‌های معرفت و عشق به خدا»، ماهنامه معرفت، س 23، ش 1، صص12-5.
-      مصطفی‌پور، محمدرضا (1392)؛ جایگاهدیندرهویتانسان، تهران: دانشگاه امام صادق(ع)، سخنرانی در 11/08/1392.
-      نوری، حسین (1408ق)؛ مستدرکالوسائلومستنبطالمسائل، بیروت: مؤسسه آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
-      Avramovic, S (2016); "Religious Education in Public Schools and Religious Identity in Post-Communist Serbia", Annals FLB – Belgrade Law Review, (3), PP 25–56.
-      Conrad, F, Toepfer, J (1992); "Curriculum For Identity: A Middle Level Educational Obligation", Middle School Journal, 23(3), PP 3-10.
-      Erikson, E. H (1968); Identity: Youth and Crisis, New York: Norton.
-      Fanhao, N (2019); "Religion and Youth Educational Aspirations: A Multilevel Approach", Journal of Beliefs & Values, 40(1), PP 88-103.
-      Gutek, G, L (1996); Philosophical and Ideological Perspectives on Education, Pearson.
-      Huebner, D. E (1987); Practicing the Presence of God, Journal of Religious Education, 82 (4), PP 569-577.
-      Macdonald, J (1995); A Transcendental Developmental Ideology of Education, https://www.jstor.org/stable/45212174?seq=1
-      Neilsen, R, Arber, R, Weinmann, M (2017); "Re-Imagining Asian Religious Identity: Towards a Critical Pedagogy of Religion and Race in Australian Schools", Journal of Science Education, (49), PP 1-15.
-      Oppong, S, H (2013); "Religion and Identity", American International Journal of Contemporary Research, 3(6), PP 10-16.
-      Phalet, K, Baysu, G, Verkuyten, M (2010); "Political Mobilization of Dutch Muslims: Religious Identity Salience, Goal Framing, and Normative Constraints", Journal of Social Issues, 66(4), PP 759-779.
-      Phénix, P (1975); Transcendence and the Curriculum, Teachers College Record, 73 (2), PP 271-283, [Reprinted in W. Pinar (Ed.), Curriculum Theorizing: The Reconceptualists (PP321-337), Berkeley, CA: McCutchan].
-      Pinar, W F, Reynolds, W M, Slattery, P, Taubman, P M (1995); Understanding Curriculum: An Introduction to the Study of Historical and Contemporary Curriculum Discourses, Peter
Lang Inc.
-      Purpel, D (1989); The Moral and Spiritual Crisis in Education: A Curriculum for Justice and Compassion in Education, South Hadley, MA: Bergin & Garvey.
-      Rissanen, I (2014); "Developing Religious Identities of Muslim Students in the Classroom: A Case Study from Finland", Journal of Religious Education, 36(2), PP123-138.
-      Slattery, P (1989); Toward an Eschatological Curriculum theory. Baton Rouge, LA: Louisiana State University, Department of Curriculum and Instruction, Unpublished Ph.D. Dissertation.
-      Visser-Vogel, E, Westerink, J, Janneke, D K, Barnard, M, Bakker, C (2012); "Developing a Framework for Research on Religious Identity Development of Highly Committed Adolescents", Journal of Religious Education, 107(2), PP 108-121.
-      Wang, T, J (2012); "Religious Identity Formation Among Adolescents: The Role of Religious Secondary Schools", International Christian Community of Teacher Educators Journal, 7(2), PP 1-5.
-      Williams, K (1999); "Faith and the Nation: Education and Religious Identity in the Republic of Ireland", British Journal of Educational Studies banner, 47(4), PP 317-331.
-      Ysseldyk, R, Matheson, K, Anisman, H (2010); "Religiosity as Identity: Toward an Understanding of Religion from a Social Identity Perspective",Journal of Personality and Social Psychology Review, 14(1), PP 60-71.