نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری پژوهش هنر دانشگاه تهران، تهران، ایران، مدرس دانشگاه سوره و دانشگاه کمال‌الملک

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد پویانمایی، دانشگاه سوره تهران، ایران

10.22034/rjnsq.2021.128219

چکیده

بخشی از تاریخ ملت‌ها بر پایه‌ی داستان‌های نقلی و شفاهی است که از آن با عنوان فرهنگ عامیانه نام‌برده می‌شود. مردم از فضای خیالی این حکایت‌ها لذت برده و بر ماندگاری‌شان همت می‌گمارند. پویا‌نمایی توانایی به تصویر کشیدن تخیلات را داشته و می‌تواند با اقتباس از داستان‌های عامیانه‌ی ایران، در بازتاب هویت ملی نقش بسزایی داشته باشد. پژوهش حاضر باهدفی کاربردی در پی پاسداشت، شناساندن و استفاده از بسترهای فرهنگی وطنی در پویانمایی‌های ایرانی و دوری از آثار نامأنوس کشورهای بیگانه است. مسأله‌ی اصلی تحقیق واکاوی مؤلفه‌های فانتزی در ادبیات عامیانه و نقش آن در هویت‌سازی ملی است. روش تحقیق کیفی است و اطلاعات براساس منابع کتابخانه‌ای، شنیداری و تصویری جمع‌آوری شده است. بدین‌سان با گزینش هدفمند سه قصه‌ی عامیانه‌ی: «لاک‌پشت و دوستانش»، «عادت ملک کرمان» و «ماهیِ آدم‌خوارِ دریای پارس»، تأثیر این متن‌ها بر جامعه‌ی پیرامون خود بررسی می‌شود. نتیجه‌ی حاصله رهنمون می‌سازد، تمایزآفرینی و نشانگرهای خاص فانتزی قصه‌های عامیانه ایرانی ظرفیت فراوانی در بازتاب هویت ‌ملی از طریق پویانمایی دارد.

کلیدواژه‌ها

-      اسمیت، آنتونی(1383)؛ ناسیونالیسم (نظریه، ایدئولوژی، تاریخ)، ترجمه منصور انصاری، تهران: تمدن ایرانی.
-      اصطخری، ابواسحاق‌ابراهیم (1340)؛ مسالک و ممالک، به اهتمام ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-      الیوت، کامیلا (1394)؛ بازاندیشی مباحث رمان و فیلم، گروه مترجمان به کوشش فرزان سجودی، تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
-      اِی.فوکس، کاترین (1395)؛ سینمای فانتزی، علی ظفرقهرمانی‌نژاد، تهران: بیدگل.
-      تقی، شکوفه (1397)؛ گونه‌شناسی و طبقه‌بندی سه ژانر ادبی: ترانه‌ها، متل‌ها و افسانه‌های گذر در ادبیات شفاهی ایران، ناشر مهرویستا.
-      جواهریان، مهین (1378)؛ تاریخچه‌ی پویانمایی در ایران، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
-      راودراد، اعظم (1391)؛ جامعه‌شناسی سینما و سینمای ایران، تهران: دانشگاه تهران.
-      رشیدی، حسن؛ امینی، شهلا (1391)؛ «هویت ایرانی در شعر کُردی با تأکید بر شاعران معاصر: هژار و هیمن»، فصلنامه مطالعات ملی، س 13، ش 51، صص 119-118.
-      زارع، مرضیه (1382)؛ «جوان و عوامل هویت‌ساز (بخش اول)»، نشریه اصلاح و تربیت، س 2، ش 16، صص 6-5.
-      سابورو، فردریک (1395)؛ اقتباس در سینما، ترجمه عظیم جابری، تهران: افراز.
-      سرمدی، زینب؛ تراب‌جنگی، قهرمان (1395)؛ «نقش و کارکرد داستانی قهرمانان، شریران و یاری‌گران در قصه‌های صمد بهرنگی براساس نظریه‌ی پراپ»، فصلنامه مطالعات نقد ادبی، س 11، ش44، صص108-81.
-      صدیق، یوسف (1385)؛ «فانتزی در پویانمایی»، فصلنامه فارابی، س 16، ش 62، صص 210-191.
-      عمید، حسن (1367)؛ فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیرکبیر.
-      قهرمانی، محمدباقر؛ ثمینی، نغمه (1379)؛ «سینمای اقتباسی 1357-1377»، نشریه هنرهای زیبا، صص 108-107.
-      گل‌محمدی، احمد (۱۳۸۶)؛ جهانی‌شدن فرهنگ، هویت، تهران: نی.
-      گودرزی، حسین (۱۳۸۵)؛ مفاهیم بنیادین در مطالعات قومی، تهران: تمدن ایرانی.
-      محجوب، محمدجعفر (1397)؛ ادبیات عامیانه‌ ایران، تهران: چشمه.
-      محجوب، محمدجعفر (1386)؛ ادبیات عامیانه‌ ایران، به کوشش حسن ذوالفقاری، چ 3، تهران: چشمه.
-      محجوب، محمدجعفر (1338)؛ داستان‌های عامیه، ش 1، تهران: سخن.
-      محمدی، نورمراد (1378)؛ مهمانداری در اسلام، تهران: دفتر تبلیغات اسلامی.
-      محمدی، نیلوفر؛ ایزدیار، محسن (1394)؛ «زیبایی‌شناسی ادبیات داستانی عامه‌پسند در ایران»، فصلنامه زیبایی‌شناسی ادبی، دوره 6، ش 23، صص 162-145.
-      مرادی، شهناز (1368)؛ اقتباس ادبی در سینمای ایران، تهران: آگاه.
-      مسعودی، شیوا (1387)؛ مقدمه‌ای بر فانتزی، تهران: نمایش.
-      مکاریک، ایرناریما(1393)؛ دانش‌نامه نظریه‌های ادبی معاصر،ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران:آگه.
-      میرصادقی، جمال (1390)؛ ادبیات داستانی، تهران: انتشارات سخن، چ 6.
-      هاچن، لیندا (1396)؛ نظریه‌ای در باب اقتباس، ترجمه مهسا خداکرمی، تهران: مرکز.
-      هدایت، صادق (1395)؛ فرهنگ عامیانه مردم ایران، گردآورنده جهانگیر هدایت، تهران: چشمه.
-      Albrecht, Milton C, (1954); "The Relationship of Literature and Society", American Journal of Sociology, 59: 425-36.
-      Alexander, Victoria, (2003); Sociology of the arts exploring fine and popular forms, Melbourne & Berlin, Blackwell publishing.
-      Assmann, A. (1983); "Schriftliche Folklore. Zur Entstehung und Funktion eines Cberlieferungstyps", In Schrift und Geddchtnis, Munich, 175-193.
-      Gaudreault, Andre (1998); "Variations sur une problematique", In Groensteen, 1998a, 267-71.
-      Rabkin, Eric S, (1976); The Fantastic in Literature, Princeton: Princeton University Press.
Zipes, Jack (1994); Fairy Tale as Myth, Myth as Fairy Tale, Lexington: University Press of Kentucky.